Amalek Week
DE HYPNOSE VAN HET VERLEDEN
Deze historische inflatie van de vroege zionisten was geen teken van spirituele zelfverloochening ten opzichte van het verleden. Integendeel. De eerste ploegvoren na tweeduizend jaar getuigde van trots dat het heden een passend antwoord op het verleden kon bieden. De historische ploeg was historisch in de ogen van de ploegers juist omdat zij hem zagen als een symbool dat de Joden, die tweeduizend jaar lang buiten de geschiedenis hadden bestaan, in een poging erboven te zweven, zich eronder te vernederen of zich erachter te verschuilen, hadden besloten de geschiedenis opnieuw binnen te treden, er een actieve kracht in te worden, haar vorm te geven en te beĆÆnvloeden – niet langer een passief, onderdanig slachtoffer te zijn. Het zionistische credo was, in een notendop, het streven "meester te worden van ons eigen lot." Nu blijkt dat de grootste hindernis voor onze herintreding in de geschiedenis, ironisch genoeg, onze slavernij is aan de gruwelen van de geschiedenis. De verslaving aan de herinnering heeft de verslaafde verzwakt.
SPANJE, DUITSLAND, RUSLAND EN VERSCHILLENDE ANDERE AMALEKS
Deze overwegingen zijn de laatste tijd bijzonder relevant geworden. De president van IsraĆ«l bracht een staatsbezoek aan het land van Hitler. Tegelijkertijd was de IsraĆ«lische minister van Buitenlandse Zaken in Spanje, het land waaruit onze voorouders werden verdreven en waarvan de grond al vijfhonderd jaar door de Joden wordt gemeden. Vanuit Spanje reisde onze minister van Buitenlandse Zaken rechtstreeks naar Rome, de stad van Titus, de verwoester van Jeruzalem, om officiĆ«le vertegenwoordigers van Rusland te ontmoeten, dat Joden zowel vĆ³Ć³r als na de revolutie van 1917 vervolgde. Dit alles met als doel een internationale vredesconferentie te bevorderen onder auspiciĆ«n van "de boze heidense wereld," in de hoop dat een dergelijke conferentie het vredesproces met "de erfgenamen van de zeven Bijbelse vijandige naties van KanaƤn" zou bevorderen.
Enige achtergrond informatie: (De zeven Bijbelse vijandige naties van KanaƤn, die de Israƫlieten volgens Deuteronomium 7:1 moesten verdrijven, zijn de Hethieten, Girgasieten, Amorieten, KanaƤnieten, Perizzieten, Hivieten en Jebusieten.
Volgens de Bijbelse genealogie (Genesis 10) stammen deze volken af van KanaƤn, de zoon van Cham en kleinzoon van Noach. Hoewel de Bijbel spreekt over een grootschalige verdrijving of vernietiging, wijst historisch en genetisch onderzoek uit dat de KanaƤnieten niet volledig zijn verdwenen, maar zijn geassimileerd in de bevolking van de Levant. (Volgens de Joodse God der Wrake moest 'alles dat ademde uitgeroeid worden.')
Amos Oz: Het is dan ook geen wonder dat de lucht hier de afgelopen dagen dik is van het geritsel van de vleugels van de geschiedenis, of preciezer gezegd, van het geritsel van de vleugels van historische haat. Het is geen wonder dat de hoeders van het gebod "Gedenk" lawaai hebben gemaakt en hebben geprobeerd de week vĆ³Ć³r Pesach om te toveren tot "Amalek-week." Voor hen is immers elke dag van het jaar Amalek-dag, en Amalek ligt elke nacht naast hen. Amalek is mijn rots; Amalek is een codewoord dat een psychische drang verraadt om de geschiedenis te negeren en de wereld te beschouwen als een voortdurend theater, waarin, steeds weer, overal en altijd, zeventig Amalekische wolven, met druipende tanden, Ć©Ć©n sneeuwwit lam omsingelen. EĆ©n verloren schaap. EĆ©n geitje dat naar de slachtbank wordt geleid. En er kan, noch zal er, enige verandering in dit scenario komen tot de komst van de Messias. Iedereen die probeert dit te veranderen, is een vijand van IsraĆ«l en een dienaar van Amalek.
De vraag is niet of de president van de staat IsraĆ«l een officieel bezoek aan Duitsland had moeten brengen en, zo ja, wanneer en hoe, met of zonder reis in een speciaal Luftwaffe-vliegtuig, met of zonder luide verklaringen over "de triomf van de zes miljoen." Evenmin gaat het om de voordelen of gevaren van een internationale vredesconferentie, de waarde van het bezoek aan Spanje, de balans van de Sovjet-ontmoeting, of de vraag of er een Arabische partner is waarmee vrede gesloten kan worden, en tegen welke prijs. Dit zijn inderdaad zwaarwegende vragen, maar ze zijn allemaal vluchtig in vergelijking met de fundamentele vraag: Mag IsraĆ«l zijn president naar Duitsland sturen of niet? Mag het Spanje de hand schudden? Mag het met Rusland praten? Mag het vrede sluiten met zijn vijanden? Mag het deel uitmaken van de 'niet-Joodse' wereldgeschiedenis? Mogen wij wel of niet dingen doen die onze voorouders nooit hebben gedaan? Met andere woorden: Wat is het gewicht van het verleden in verhouding tot de behoeften van het heden en de toekomst? Bestaat er, naast de plicht om te herinneren, ook een recht om te vergeten? Mogen we de geschiedenis proberen vorm te geven, of mogen we ons er alleen maar in hullen, als in rouwgewaad en as, en voor eeuwig rouwen om onze doden? Mogen we achter tralies en gesloten ramen zitten, de telefoon afgesloten, met onze rug naar de verdorven wereld en ons gezicht naar het afschuwelijke verleden, met onze rug naar de levenden en ons gezicht naar de doden, zo zitten, dag en nacht, en ons herinneren wat Amalek ons heeft aangedaan, tot de komst van de Messias – of tot de wederkomst van Amalek?
De IsraĆ«lische president bezoekt Duitsland, de minister van Buitenlandse Zaken bezoekt Spanje, en Rusland, ArabiĆ« en Rome staan in de krantenkoppen. Zulke krantenkoppen raken onze oerervaringen, die uit onze individuele en collectieve kleutertijd. Je zou bijna kunnen spreken van een Joodse identiteit die is samengesteld uit de verzameling onrechtvaardigheden die onze vijanden ons gedurende duizenden jaren hebben aangedaan. Vrijwel elke feestdag herinnert ons aan "wat Amalek ons heeft aangedaan": Rome, Spanje, Rusland, ArabiĆ«, Griekenland, Duitsland, BabyloniĆ«, Egypte, Engeland en alle anderen. Achter de scheldpartijen van de afgelopen week, achter de hysterische beschuldigingen van verraad en het verkwanselen van de nationale eer, flikkerde de hypnose van het verleden weer op. En zoals gewoonlijk waren het de stemmen van degenen die zichzelf "ultra-zionisten" noemen, die ons preekten over onze zionistische slapheid, die ironisch genoeg hun angst voor de buitenwereld, hun haat tegen alle niet-Joden, hun anti-zionistische drang om alle contact met de wereld te verbreken en ons voor eens en voor altijd op te sluiten in het museum van onze rampspoed, tussen de geesten van onze martelaren, in de kelder van de vernedering en belediging die we hebben ondergaan, verraadden. Alleen in die kelder, in de verstikkende rituele wierook voor de doden, in een zilte wolk van wrok, zelfingenomenheid en zelfmedelijden, alleen daar voelen ze zich werkelijk veilig en warm. Zo bieden sommige professionele Joodse hardliners ons een IsraĆ«l aan, niet als een thuis voor IsraĆ«liĆ«rs, maar als Ć©Ć©n groot museum van martelaarschap, bevolkt niet door burgers, maar door een permanente gebedsbijeenkomst, van eeuwige rouwenden die de eeuwige Amalekische pogrom herdenken. Achter dit alles schuilt groot leed. En ook de drang om te vluchten voor de geschiedenis – die ons dwingt voortdurend te kiezen tussen verschillende grijstinten – en ons terug te trekken in een simpele, comfortabele wereld, zonder nuances verdeeld in een handjevol kinderen van het licht aan de ene kant, en hordes kinderen van de duisternis, die in elke generatie opstaan om ons te vernietigen en met ons af te rekenen, aan de andere kant. Puur en simpel. Ons loskoppelen van de geschiedenis, terugkeren naar de getto's, wachten op de volgende pogrom. Ontsnappen aan het zionisme in de hypnose van het verleden. De kans om de geschiedenis vorm te geven laten varen en in plaats daarvan terugvallen in onze oude gewoonte om ons neer te leggen en ons te laten verpletteren onder de wielen ervan.
BUIZERD OF DUIF
Naast de legitieme discussie over de gepastheid van de reis van de president naar Duitsland, over het doel van het bezoek aan Spanje, over de effectiviteit van een internationale vredesconferentie of de prijs van vrede, voelen we de noodlottige discussie over het geritsel van de vleugels van de geschiedenis: Is het geritsel van vleugels dat van een eeuwige buizerd die telkens weer neerstrijkt op de lijken van elke generatie – dezelfde buizerd, dezelfde lijken, sinds de uittocht uit Egypte tot op de dag van vandaag? Of mogen we soms een duif uitzenden om te zien of het water is gezakt? In politieke termen: Moeten we ons gedragen als een natiestaat, of als een getto? Zionisten of ultraorthodoxen? Dit is natuurlijk allemaal niet nieuw. Wat wellicht nieuw is, is alleen de carnavaleske neiging van het anti-zionistische kamp om zich te vermommen achter een ultra-zionistisch masker, om hun trauma's te verbergen achter arrogante nationalistische slogans. Davar, 13 april 1987
Amos Oz. De hellingen van Libanon: Essays.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten