De vraag is terecht: waarom nemen in onze tijd zelfs
vreugdevolle gebeurtenissen een onheilspellende kleur aan, waarom mobiliseren
ze meteen de duisterste krachten, en waarom doemen ze in het beste geval als
lastige en onoplosbare problemen aan de horizon? [...]
Nu de vruchten van veertig jaar strijd zijn gerijpt en
ook het tweede totalitaire rijk is gevallen (de Sovjet Unie svh), domineert een algemeen gevoel van ineenstorting,
wrevel en machteloosheid. Alsof een katterige sfeer door Europa waart, alsof het
op een grijze ochtend bij het wakker worden gemerkt heeft dat het in plaats van
twee mogelijke werelden nog maar één werkelijke wereld over heeft, de
triomferende wereld van het economisme, het kapitalisme, het ideaalloze
pragmatisme, zonder transcendentie en zonder alternatief, waaruit geen doorgang
mogelijk is naar de vervloekte of het beloofde land -- naar keuze... dat
geluidloze ineenzakken (dat ook de fluwelen revolitie wordt genoemd) lijkt iets
in de mensen kapotgemaakt te hebben, onduidelijk wat: de ethiek van het verzet,
die een bepaalde stevigheid gaf in een bestaansvorm, of een soort van hoop, die
misschien nooit echte hoop is geweest, maar ongetwijfeld eveneens houvast bood
-- in ieder geval heeft het een einde gemaakt aan de relativiteit van de
vergelijking. En hier staan we nu als overwinnaars, leeg, moe en ontgoocheld.
Zo verwoordde in de joods Hongaarse Nobelprijswinnaar
Literatuur Imre Kertesz het onderhuidse gevoel in Europa na de val van de
Sovjet Unie. Hij deed dit in 1994, precies tien jaar voordat Mak in zijn boek In
Europa het tegenovergestelde beweerde, namelijk dat 'Europa als
vredesproces een eclatant succes [was]' en 'Europa als economische eenheid ook
een eind op weg [is].' Op zoek
naar 'hoop' respecteert Mak alleen 'optimisten'
en zeker geen 'doemdenkers,' zoals hij kritische intellectuelen
betitelt. En dus liet hij bijvoorbeeld Russinnen verklaren dat het Westen
hen 'een complete andere levensstijl, met moderne en open verhoudingen
tussen mannen en vrouwen, chefs en ondergeschikten' bood.
Tegelijkertijd liet hij in zijn bestseller In Europa de SP-multimiljonair Derk Sauer over zijn
Russische editie van Cosmopolitan
onweersproken verklaren dat:
In de sovjettijd werd iedereen geacht gelijk te zijn.
Dit blad leerde de mensen om hun individualiteit weer uit te dragen. Het was
hun gids voor het nieuwe leven.
Weer een andere anonieme Russische bron, die Mak opvoerde, zei:
Cosmopolitan toont de Russinnen nieuwe rolmodellen:
ongebonden vrouwen, goed opgeleid, werkend, in staat om de genoegens van de
postmoderne samenleving ten volle uit te buiten. Het zijn de overwinnaars van
de mannen.
Deze kapitalistische propaganda
waarvoor Mak door Europese autoriteiten veelvuldig werd geprezen, staat in
schril contract met het inzicht van een de Europese intellectueel Imre Kertesz.
Terwijl Mak's ongefundeerd optimisme beloond werd met hoge oplages en
schouderklopjes, bleef Kertesz buiten de schijnwerpers gewoon doorwerken en merkte hij aan
het eind van de twintigste eeuw ondermeer op dat
de eeuw zich ziek [ligt] te wentelen in haar cel, te
worstelen met zichzelf, met de vraag of ze haar eigen bestaan, haar zijnsvorm,
haar bewustzijn zal aanvaarden of verwerpen, en terwijl ze daar ligt, gekweld
door de pijn, wordt ze afwisselend overvallen door koortsaanvallen van
agressie, verlammend schuldbesef, razend verzet en depressieve machteloosheid.
Ze heeft geen helder besef van haar bestaan, ze kent haar doel, haar levenstaak
niet, ze heeft haar creatieve plezier en haar verheffende rouw verloren,
evenals haar vruchtbaarheid -- kortom: ze is ongelukkig.
Niets van deze
geestesgesteldheid werd door Mak opgemerkt toen hij lovend over Europa schreef
en over het verlangen van de Russen naar de bevrijdende werking van Sauer's Playboy
voor de Russische man, en zijn Cosmopolitan voor de Russische vrouw, die de 'overwinnaars van de mannen' zouden
worden. Deze blijde boodschap van de
domineeszoon Mak leverde hem, evenals Sauer, geen windeieren op. Binnen een
decennium waren beiden in het neoliberale Europa multimiljonair,
een feit waarvoor de mainstream zijn petje afneemt, want alleen de rijken
tellen. Succes bewijst in het Westen het grote gelijk. Ook in zijn vorig
jaar verschenen Reizen zonder John blijft Mak verheugd beweren dat de 'soft
power' van de Verenigde Staten
als grootmacht 'nog altijd sterk aanwezig,' is, waarbij
hij het begrip als volgt verduidelijkt:
Soft power is, in de kern, de overtuigingskracht van
een staat, de kracht om het debat naar zich toe te trekken, om de agenda van de
wereldpolitiek te bepalen,
zonder in dit verband te vermelden dat de 'soft power'
van de VS altijd begeleid wordt door de 'hard power' van
's wereld's zwaarst bewapende land, waarvan de militaire uitgaven
Dwarfs Rest Of The World. The
United States spends 58 percent of the total defense dollars paid out by the
world's top 10 military powers, which combined for $1.19 trillion in military
funding in 2011. With its unparalleled global reach, the US outspends China,
the next-biggest military power, by nearly 6-to-1.
Deze feiten
zijn voor Mak te onbenullig om op te nemen in zijn stelling dat de VS 'de
kracht' bezit 'om het debat naar zich toe te trekken,' de geruststellend bedoelde boodschap waarmee Geert Mak goed gemutst heel Europa doortrekt om her en der te
vertellen dat 'de Amerikanen hele optimistische
mensen [zijn] vergeleken met ons fatalistische Europeanen,' en dat
Amerika er over een halve eeuw beter voor[staat]
dan Europa… Als je invloed en macht wilt
hebben, moet je groots zijn. Dat is iets wat we in Europa van ze kunnen leren.
Iemand
als ik die mijn 'kracht' haal niet uit de zielloze 'soft
power' van een tot de tanden toe gewapende grootmacht, maar uit de
inzichten van bijvoorbeeld een auteur als Kertesz die drie totalitaire systemen over zich
heen kreeg. Een dissident laat zijn 'agenda' niet bepalen door Washington, maar door zijn
eigen opvattingen over moraliteit. Ik haal mijn hart op aan de wijsheid van
Imre Kertesz, wanneer hij zegt dat
De mens niet [wordt] geboren om als een afgedankt
onderdeel in de geschiedenis te verdwijnen, maar om zijn lot te begrijpen, zijn
sterfelijkheid onder ogen te zien en -- nu zult u een tamelijk ouderwetse
wending van me horen -- zijn ziel te redden. Het geluk van de mens in hogere zin
ligt buiten zijn historisch bestaan -- maar niet in de vermijding van de
historische ervaring, integendeel, in het doorleven, in bezit nemen van die
ervaring en in de tragische identificatie daarmee. De mens kan uitsluitend door
kennis boven de geschiedenis worden verheven, tijdens de demoraliserende
aanwezigheid van de totale geschiedenis is kennis de enige waardige toevlucht,
het enige wat goed is. Slechts in het licht van die doorleefde wetenschap
kunnen we de vraag stellen of alles wat we hebben begaan en ondergaan iets van
waarde tot stand kan brengen -- om het preciezer te formuleren: of we onze
eigen leven waarde toekennen of het vergeten als amnesiepatienten of misschien
van ons afwerpen als zelfmoordenaars.
In
de woorden van Kertesz zit de kern van mijn kritiek op opiniemakers als Geert
Mak: het ontbreekt hen aan 'kennis' om boven de geschiedenis uit
te stijgen, zoals ik al enige tijd probeer aan te tonen, ze bezitten geen 'doorleefde
wetenschap.' Mak en zijn soortgenoten zijn in het grote 'nowhere'
verdwaald geraakt, maar menen toch dat zij ons de weg kunnen leiden naar 'the
promised land.' Zij behoren tot
het type mens over wie William Blake twee eeuwen geleden in The Voice of the
Ancient Bard het volgende schreef:
They stumble all night
over bones of the dead,
And feel they know what
but care,
And wish to lead
others, when they should be led.
Niemand
weet hoe het verder moet, en zeker niet de opiniemaker Geert Mak. Imre Kertesz zei
tegen het einde van zijn toespraak in Hamburg in 1994:
Eén ding weet ik echter zeker: een beschaving die
haar waarden niet duidelijk uitspreekt, of die haar verklaarde waarden laat
vallen, gaat de weg op van het verval, van de aftakeling. Dan zullen anderen
deze waarden uitspreken, en in de mond van die anderen zullen het geen waarden
meer zijn maar evenzovele excuses voor onbeperkte macht en onbeperkte
vernietiging. Velen hebben het tegenwoordig over een 'nieuwe barbarij': we
moeten niet vergeten dat Rome, toen het door de barbaren werd overspoeld,
allang zelf barbaars was geworden.
Een
substantieel onderdeel van dat barbarendom is de financiele wereld en de door
bankiers en speculanten met talloze emolumenten omgekochte politici. Dit is de werkelijke 'soft
power' waar Geert Mak het over heeft in zijn reisboek waarin hij claimt
'op zoek naar Amerika' te zijn. Maar omdat de bestsellerauteur door
een gebrek aan kennis, en zijn verlangen naar 'hoop' niet in
staat is de werkelijkheid te beschrijven, is die 'overtuigingskracht' voor een niet te verwaarlozen deel is gebaseerd op de massale productie van platte entertainment. Mak verzwijgt het feit dat Washington 'de agenda van de wereldpolitiek'
bepaalt door het voeren van een buitenlandse politiek die een eeuw geleden door de Amerikaanse president Theodore Roosevelt werd geformuleerd
met de woorden:
Speak softly, and carry a big
stick.
Oftewel,
the
idea of negotiating peacefully, simultaneously threatening with the 'big
stick', or the military, ties in heavily with the idea of Realpolitik, which implies
an amoral pursuit of political power that resembles Machiavellian ideals.
Mak's 'conspiracy
of silence' is misdadig omdat achter die 'soft power' een medogenloos
systeem schuilgaat dat de overgrote meerderheid van de wereldbevolking in
bittere armoede laat. Zonder enige terughoudendheid beweert hij tegen het einde
van zijn Reizen zonder John dat de VS
decennialang als ordebewaker en
politieagent [fungeerde] – om maar te zwijgen van alle hulp die het uitdeelde.
Welke orde
dit is legde Simon Johnson, 'former chief economist of the International
Monetary Fund' uit in Surviving
Progress, een filmdocumentaire uit 2011 waarvan de executive producer
Martin Scorsese was. Johnson legde uit dat de VS gerund wordt door een
oligarchie en dat
means a small group of people have got a lot of political power based on their economic power. We like to think of the United States as being much more democratic, much more spread out in terms of who has the power, while oligarchy is something usually associated with relatively poor countries, but that has to be debated because we have got an essential part of that structure in the United States today... Wall Street became really powerful. They used that power to buy influence in Washington, to get more deregulation. No more government intervention, no restrictions on what they were going to do, so they got a lot more money which bought them even more political power, and this went on for a considerable period of time till, of course, there was an enormous crash.
means a small group of people have got a lot of political power based on their economic power. We like to think of the United States as being much more democratic, much more spread out in terms of who has the power, while oligarchy is something usually associated with relatively poor countries, but that has to be debated because we have got an essential part of that structure in the United States today... Wall Street became really powerful. They used that power to buy influence in Washington, to get more deregulation. No more government intervention, no restrictions on what they were going to do, so they got a lot more money which bought them even more political power, and this went on for a considerable period of time till, of course, there was an enormous crash.
De 'crash' was de
kredietcrisis van 2008, die opgelost moest worden door de belastingbetaler te dwingen de
banken te subsidieren. Alleen op die manier kon het vertrouwen van de bevolking in de corrupte
bankiers worden hersteld, althans zo werd het door de journalisten van de mainstream verkocht. Het niet bestaande geld was 'verdampt' en nu moesten de gedupeerden de schade betalen. Maar Mak had al die tijd geen oog voor deze bankroof op
megaschaal en bleef zelfs in zijn augustus 2012 verschenen boek over de 'Amerika'
beweren dat de VS een ware democratie is, waar de bevolking de macht in handen heeft,
want 'niemand die
ooit een Amerikaanse verkiezingscampagne van nabij heeft meegemaakt… zal licht
denken over het vitale karakter van de Amerikaanse democratie.'
Nog
steeds begreep Mak niet dat er geen enkele sprake kan zijn van 'het vitale
karakter van de Amerikaanse democratie' zolang de economische macht de lakens
uitdeelt, politici en hele landen kan kopen en verkopen, en presidentskandidaten naar
voren kan schuiven om haar zaken te behartigen. Een recent voorbeeld is de door Mak zo
bewonderde Barack Obama, over wie de Amerikaanse onderzoeksjournalist Robert
Scheer onlangs schreef:
The love fest between Barack Obama and his top
fundraiser Penny Pritzker that has led to her being nominated as Commerce
secretary would not be so unseemly if they both just confessed that they did it
for the money. Her money, not his, financed his rise to the White House from
less promising days back in Chicago.
'Without Penny Pritzker, it is unlikely that Barack
Obama ever would have been elected to the United States Senate or the
presidency,' according to a gushing New York Times report last year that read
like the soaring jacket copy of a steamy romance novel. 'When she first backed
him during his 2004 Senate run, she was No. 152 on the Forbes list of the
wealthiest Americans. He was a long-shot candidate who needed her support and
imprimatur. Mr. Obama and Ms. Pritzker grew close, sometimes spending weekends
with their families at her summer home.' [...]
it’s payback time, and even normally progressive
Democrats like Pritzker’s home state Sen. Dick Durbin are prepared to roll
over. Treating the appointment of billionaire Pritzker as a victory for women
everywhere, the senator said she’d 'broken through the glass ceiling with her
extraordinary intelligence and business acumen.' Right, Pritzker will be a
fine role model for those women working at the Asian factories that she’ll be
touring as Commerce secretary extolling the virtues of the American business
model.
Deze plutocratie die overal ter wereld slachtoffers veroorzaakt, wordt door Geert Mak aangeprezen als een 'vitale democratie,' die al 'decennialang' recht en orde op aarde handhaafde, een boodschap die hij onweersproken overal in de Nederlandse commerciele massamedia kan uitdragen. Dankzij propagandisten als Mak kunnen de sociopaten in zowel de economie als de politiek zonder enige schroom in alle openheid hun schurkenstreken begaan. Niet alleen kan Obama degene die hem financierde om president te worden tot minister van Handel benoemen, maar ook de bankiers kunnen zonder een blad voor de mond te nemen vertellen wat ze uitspoken. Zo deinsde in februari van dit jaar James Dimon, CEO van JPMorgan Chase & Company, Amerika's grootste bank, er niet voor terug om in het openbaar op te scheppen dat 'we actually benefit from downturns.' Dankzij hun politici verdient de rijke elite aan de crisis. Eerder al verklaarde Dimon tegenover het Amerikaanse Congres over de telkens weer opduikende crises van het kapitalisme:
It is not a mystery, it is not a suprise we have a
crisis every five to ten years. My daughter called me from school one day and
asked: 'Daddy, what is a crisis?' And without trying to be funny I said: 'It
happens every five to ten years.' She asked: 'Why is everybody so surprised?' We
shouldn't be surprised!
De burger dient zelfs niet eens meer
verbaasd te zijn dat inherent aan het kapitalisme elke vijf tot tien jaar een
crisis ontstaat waarvan de plutocraten 'in feite profiteren.' En Dimon heeft
gelijk. Iedereen weet dat de rijken de kluit belazeren ten koste van de 'minvermogenden'
zoals de zwendelende stripfiguren van Maarten Toonder de gewone burger noemden. En iedereen weet dat de macht
van opiniemakers als Geert Mak verwacht dat hij dit systeem legitimeert door
het te verkopen als een 'vitale democratie.' Iedereen weet
ook dat bankiers als Dimon niet bang hoeven te zijn dat zijn uitspraken tot
repercussies zullen leiden. De bankiers bezitten immers de politici,net als het meubilair waar ze op zitten. Bovendien is meer
dan de helft van de senatoren in Mak's 'vitale democratie' zelf miljonair. Het cynisme is zo wijd verspreid geraakt dat de
meerderheid niet verwacht dat deze virtuele werkelijkheid ooit zal verdwijnen.
Meer daarover later.
